Kan een robot gevoelens hebben?

Eind vorige maand las ik Het Recht van de Radch, een science fiction boek zoals ik nog nooit eerder las. Het hoofdpersonage van dit boek is namelijk een ruimteschip in plaats van een mens, een AI dus. Wat mij voor de vraag stelde: in hoeverre kan een robot eigenlijk gevoelens hebben? Vandaag onderzoek ik dit dilemma aan de hand van een aantal boeken en films.

Partials-2
In boeken en films zien we verschillende vormen van kunstmatige intelligentie voorbijkomen. In de Partials trilogie krijgen we bijvoorbeeld te maken met robots die er identiek aan mensen uitzien. Maar dat de robots een menselijke gedaante hebben, betekent natuurlijk niet per definitie dat ze ook gevoelens hebben. Deze spannende trilogie, over een wereld waarin de mensheid onvruchtbaar is geworden, is ontzettend origineel en gaat voortdurend over de vraag: Wat maakt een mens een mens? En waar zit het verschil tussen mens en robot?

Ook Breq, hoofdpersonage en kunstmatige intelligentie in Het recht van de Radch, heeft een menselijke gedaante – heel letterlijk zelfs, want haar lichaam is een ingelijfde, het lichaam van een overmeesterde vijand. Breq is geprogrammeerd om de Heer van de Radch, Anaander Mianaai, te gehoorzamen. Toch zint Breq op wraak met een zichzelf opgelegde missie: deze Heer van de Radch doden. Maar is dit een foutje in haar programmatie of heeft Breq daadwerkelijk wraakgevoelens? Gedurende het boek heb ik in ieder geval kunnen vaststellen dat ze favoriete mensen heeft (luitenant Awn) en mensen die ze totaal niet kan uitstaan (Seivarden). Helemaal gevoelloos is ze dus sowieso niet!

Het Zwaard van de Radch

In de klassieker Do androids dream of Electric Sheep? zien we opnieuw robots die bijna niet meer van mensen te onderscheiden zijn. Maar Philip K. Dick maakt een duidelijk onderscheid tussen robot en mens: enkel mensen zijn in staat om empathie te tonen. Daarnaast zien we in dit boek ook vele mechanische dieren en niets wijst erop dat deze dieren gevoelens hebben. Totdat we aan het einde de volgende overpeinzing lezen: “The electrical things have their lives too, paltry as those lives are”. Wil Dick hier dan toch mee aantonen dat robots wel degelijk gevoelens kunnen ervaren? Ons in de war maken of aan het denken zetten?

Andersom zien we de in Glitch trilogie juist mensen van hun menselijkheid ontdaan door een chip in de hersenen. Deze robotica sluit menselijke gevoelens uit. Iedereen loopt rond als een zombie en doet precies wat er van hem/haar verwacht wordt. Zo makkelijk is het blijkbaar om van een mens een robot te maken. Wanneer het systeem van Zoe hapert, begint ze echter opeens eigen gevoelens en emoties te ervaren. Een spannend strijd om de menselijke emoties te bevrijden begint!

Override-1

Een allesbehalve menselijk uitziende robot is WALL-E. Toch denk ik dat er geen twijfel over mogelijk is dat ieders favoriete Disney robot over gevoelens beschikt. De scène waarin hij voor Eve zorgt zegt genoeg lijkt me! Of dat romantische moment waarop ze elkaars hand vasthouden. Ik smelt iedere keer opnieuw. Conclusie: een robot hoeft er dus niet menselijk uit te zien om gevoelens te kunnen uiten.

Marvin uit The Hitchhikers Guide to the Galaxy ziet er iets menselijker uit dan WALL-E en ook bij deze robot zijn er overduidelijk gevoelens aanwezig. Marvin heeft hersens ter grootte van een planeet, maar is hopeloos depressief omdat hij zich altijd maar verveeld. Zowel in de boekenreeks als in de verfilming zien we een robot die over stroomt van gevoelens – eentje die je het liefste zou knuffelen terwijl je “het komt wel goed schatje” in z’n oor fluistert.

Ook de robots in Tinnen Soldaten zien er onmenselijk uit. Maar, doordat iedere robot – één op één – van afstand wordt bestuurd door een mens kun je in zekere zin stellen dat her hier gaat om robots met gevoelens. Ze wanen zich misschien onsterfelijk, omdat de bestuurders duizenden kilometers verderop in een bunker zitten en de robot zelf alleen maar een metalen omhulsel is, maar de bestuurders ervaren wel degelijk gevoelens naar aanleiding van hun acties in oorloggebied. Tegelijkertijd kun je wel stellen dat de robot zelf – het omhulsel bedoel ik dan – geen emoties ervaart. Dat zou nog wel een spannende plotlijn hebben toegevoegd, wanneer de robot probeerde de controle over te nemen!

Tinnen-Soldaten-1

Het antwoord op de vraag of robots gevoelens hebben is helaas niet eenvoudig te beantwoorden. Er zijn waarschijnlijk ook genoeg voorbeelden van gevoelloze robots in boeken en films. Zo volgen de droids in Elysium alle bevelen klakkeloos op en lijken ze er geen enkel probleem mee te hebben om mensen neer te schieten. Hier zien we duidelijk machines aan het werk. Geen twijfel, geen gedachten, geen gevoelens.

Tot slotte hebben we nog De Borg, de gemeenschap van cyborgs, uit het Star Trek universum. De Borg opereren als een groot geheel – de individuele borg heeft dus geen eigen wil of eigen persoonlijkheid. Alle Borgs zijn onderling verbonden en denken hetzelfde. Persoonlijk gevoelens zijn er in ieder geval niet bij.

Kan een robot menselijke gevoelens ervaren? Als we de fictionele verhalen moeten geloven, dan zien verschillende auteurs en scriptschrijvers hier best een mogelijkheid in. Maar of dat ook in de realiteit het geval is? Ik weet het niet, maar het blijft een interessante kwestie om over na te denken. Wat denk jij?

Advertisements

3 gedachtes over “Kan een robot gevoelens hebben?

  1. ursulavisser zegt:

    WALL -E, geweldige film. Kan ik keer op keer naar kijken. Zeker een robot met gevoel…

    En denk aan Lieutenant Commander Data, van Star Trek, zijn doel is toch om te voelen zoals een mens (hij is daardoor ook vaker in de problemen gekomen).
    Androids, robots; ze kunnen gevoel hebben, als wij het toelaten. En daar zit hem misschien de kneep? Want, hoe meer zij op ons gaan lijken, hoe meer wij mensen ons misschien ‘bedreigd’ voelen? Is dat het gevolg van dat wij bovenaan de voedsellijst staan? Dat wij denken dat wij de wereld regeren?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s